***

Гэсты. Штосьці імгненнае і маўклівае, штосьці, што доўжылася так мала, што немагчыма казаць пра быцьцё, штосьці, што пераўтварае прастору ў падзею.

Гэсты расьсякаюць цішыню як жагляр хвалі.

***

Філасофія – гэта адзіная дысцыпліна, у якой фраза я ня ведаю гучыць велічна і спакушальна, у якой яна значыць штосьці пазітыўнае.

***

Стан існаваньня на мяжы сьвету: онталягічны непакой.

***

Кожны паэт насамрэч піша свой томік вершаў. Ёсьць штосьці няправільнае, ненатуральнае, калі гавораць аб трох, пяці, дзесяці тамовым выданьні паэтычнай спадчыны.

І ня толькі таму, што 10 тамоў вершаў выглядаюць меньш паэтычна, чым адзін.

Паэту даецца абмежаваная колькасьць першаматэрыі,  паэтычнай энэргіі, таго, што Эліот назваў паэтычнай эмоцыяй. І ад самога паэта залежыць, разьмяркуе ён гэтую колькасьць на 20 вершаў, на 200 альбо на дзьве тысячы.

***

Час вярнуў нам нашую самоту, якую скрала эпоха. – запісаў Францішак.

Калі вецер у сьпіну, лёгка быць на паверхні акіяну, лёгка лічыць, што акіян і ёсьць паверхня, якую мы адольваем, па якой мы прасоўваемся наперад.

Самота – гэта поўны штыль. Менавіта тады адкрываецца жахлівая глыбіня пад нагамі. На тым самым мейсцы. Там, дзе мы ёсьць.

Але і вышыня таксама. Жахлівая.

***

Такое ўражаньне, што ў прасторы “полісу” сёньня існуюць толькі зграйкі медыякратаў і іх палітабслуга, якія запоўнілі сабой усю прастору публічнай уявы і хочуць прасунуцца значна далей, у асобныя жыцьці, паціху выцясьняючы з поля індывідуальнай сьвядомасьці сапраўды важныя рэчы.

Злыя блазны

Кожны з нас хаця б раз у жыцьці сутыкаўся з такой гісторыяй. Ідзе сабе па вуліцы чалавек – па сваіх справах. Альбо не ідзе, -- сядзіць у кавярні, размаўляе з сябрамі, ці з каханай дзяўчынай. І раптам да яго падскоквае дзіўная постаць – такі сабе злы блазан -- і пачынае чапляцца. Напрыклад пачынае верашчаць тонкім голасам: ты скраў у мяне капеечку, ты скраў у мяне капеечку! Напачатку ўсім весела, бо гэта прыгода, бо сустрэць злёгку звар’яцелага ў нашым нармальным сьвеце ня так і блага. Але дзівак працягвае чапляцца, казаць розныя глупствы, нават абражаць. І паступова настрой ва ўсіх пачынае псавацца. І добра калі пра капеечку. А калі вар’ят верашчыць на ўсю кавярню, што ты забіў чалавека? Ці згвалціў жанчыну? Альбо што твой дзед супрацоўнічаў  з немцамі ? Тут ужо не да сьмеху.

І што рабіць? Казаць такому, што два твае дзеды загінулі ў нямецкіх канцлагерах і таму ты іх ніколі не бачыў? Падаваць у суд?

 Але ж вар’ят таму і верашчыць не сваім голасам, што паказвае ўсім: я магу гаварыць ўсё што заўгодна, магу абражаць, абвінавачваць цябе, тваю сям’ю, зрэшты твой народ, -- і мне анічога ня будзе. Сапраўды. Набіць пысу? Але ж дурненькіх не б’юць. Перайсці на другі бок вуліцы?

Добрага выйсця з гэтай сітуацыі няма, усё адно застанецца пачуцьцё няёмкасьці, -- у цябе і тваіх сяброў.

***

Гэткі вобраз злых блазнаў стаяў у мяне перад вачыма, калі я пабачыў апошнія тэксты Алеся Белага і Юрася Шаўцова. Іх квазірацыяналізм (тэкстаў) анікога не падманвае: перад намі дзьве глыбока асабіста пакрыўджаныя на “сьвядомых” асобы.  Пакрыўджаныя да сьлез, да вар’яцтва, да ірацыянальнай прагі адпомсціць любымі сродкамі.

Сродкі зрэшты стылістычна адрозныя. Белы грае ролю “вясковага дурачка”, паўтараючы  -- у размове з “сьвядомымі” -- безсэнсоўныя формулы пра караля стахвічку, пра этнакультуролягаў і іншую лухту. Але адразу скідвае маску блазна, калі гутарка ідзе пра прагматыку.

Шаўцову хутчэй пасуе вобраз  “паліцая”, -- так як яго паказвалі ў савецкім кіно. Ходзіць такі па вёсцы з ружжом – і чапляецца да кожнага, хто ў мінулым жыцьці яго пакрыўдзіў.  

І ўсё ж такі на блазнаў не крыўдуюць у адказ. Бо гэтая сітуацыя стварае штосьці накшталт “моманту праўды” для тых, хто навокал.

Некаторыя спрабуюць цябе развесяліць. Некаторыя выводзяць блазна пад белыя ручкі і папярэджваюць афіцыянта, каб больш не пускалі.

Але некаторыя – і гэта самае агіднае – спрабуюць скарыстаць тваю часовую непрыемнасьць сабе на карысьць.

Напрыклад размяшчаюць гэтыя тэксты ў сваім ЖЖ і распачынаюць ціхую гутарку: “ну я ня ведаю, я канешце не салідарызуюся але магчыма ў гэтым штосьці і ёсьць. магчыма  і скраў. магчыма  і супрацоўнічаў.  я толькі абмяркоўваю”.

Вось такім сапраўды ня варта падаваць рукі пры сустрэчы.

***

Я не зусім літаратар, запісаў Францішак у дзёньніку, не да канца супадаю з практыкамі літаратуры, зь літаратурай як прафэсыяй.

Хутчэй уважлівы сьведка, які пакідае тут і цяпер сьведчаньні, знакі для тых, хто будзе аднойчы вымкнуты на сьвятло, і будзе мець дастаткова мужнасьці (альбо адвагі), каб запытацца навошта?

***

Тое, што мы ня ведаем, трэба ня ведаць.

Ня ведаць у гэтым сцьверджаньні ня проста нэгатыў ад ведаць, але штосьці больш глыбокае… больш адкрытае сьвету … больш пустое і трагічнае… як адкрытая рана...

***

… лёгіка, якая лягічна вядзе ўбок і заблытвае,  і там пакідае без адказаў…

***

Сьляпы герой дажывае жыцьцё ў Вільні

Горадзе, у якім паветра мае гісторыю

Ён прачынаецца, прыгадвае галасы дрэваў 

Дакранаецца да ценяў, ідзе па калідоры на кухню

Гатуе каву, вяртаецца зь ёй у пакойчык

Бярэ адну зь нялічаных кнігаў

Што прыгожа і з гатовасьцю стаяць на паліцах

Сядае ў фатэлю, адкрывае на выпадковай старонцы

І ўглядаецца ў верш, пра тое, што лепш ня бачыць

Як час за вокнамі глытае пыл чалавечы

***

Вызваляючы мейсца таму, што ня мае імя

Забываючы шэпты восені, цені платану
          Захлынаючыся далёкім далёкім ветрам

Я трымаю ў пустых далонях сны акіяну
 

Падымаючы веі сьляпому соннаму Богу

Аплятаючы хмелем горад, даўна нямілы

Я вяртаюся ў нівеч сініх сівых пагоркаў

Над якімі плывуць нябёсаў белыя крылы

З размовы:

– Чаму ты пішаш?

– Бо інакш мне прыйшлося б сядзець і чакаць сьмерці.

– Ці праўда, што ў паэзіі цэняцца толькі радочкі, напісаныя крывёю?

– Так, крывёю,  –  але на аблоках.

***

І вось – праз слоту, боль, бяду

                                                    – мне ў сэрцы суцяшэньне ёсьць

Я незваротны, я іду,

                                   на ўсіх гасьцінцах – толькі госьць…

З Рыгора Наракацы